Παρασκευή, 18 Ιουλίου 2008

Ψευδοκαλλισθένη Αλεξάνδρου Βίος




Όταν αγόρασα αντί 5,5 ευρώ τον «Αλεξάνδρου Βίο» του Ψευδοκαλλισθένη (4) στη σειρά ΤΟ ΒΗΜΑ, βιβλιοθήκη, Ιστορία στη Λογοτεχνία, αγωνιούσα να σκίσω το πλαστικό κάλυμμα για να δω αν υπήρχε το αρχαίο κείμενο. Στο εξώφυλλο δεν υπήρχε αυτή η πληροφορία, έγραφε μονάχα «ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΑΠΟΔΟΣΗ Αλέξανδρος Μ. Ασωνίτης».
Υπολόγιζα πως δε θα είχα πρόβλημα με την κατανόηση του πρωτότυπου κειμένου, γιατί πριν από χρόνια είχα διαβάσει τη διασκευή α (recensio vetusta) (1) και θυμάμαι καλά πως διαβαζόταν πολύ εύκολα, αν και σε μερικά σημεία χρειαζόταν η βοήθεια τουλάχιστον του μικρού Λίντελ-Σκοτ (2).
Όντως το βιβλίο περιείχε το αρχαίο κείμενο. Περιέργως πρόκειται για την παμπάλαια έκδοση Didot (3) που είχαν επιμεληθεί (και μεταφράσει στα λατινικά) οι κλασικοί φιλόλογοι Dübner & Müller το 1846, και η οποία επανεκδόθηκε το 1979 από τον εκδοτικό οίκο Ares στο Chicago.
Ο Ασωνίτης δεν εξηγεί γιατί διάλεξε αυτό το κείμενο, πέρα από το ότι «χρησιμοποίησε φωτοτυπημένο το κείμενο που του έφερε ο αδελφός του από τη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης.» (σ. 28) Το χειρότερο όμως είναι πως «αποφασίσαμε να «διορθώσουμε» όσα μπορούσαν να «διορθωθούν», συρράπτοντας πολλά σημεία απ’ το κείμενο» (σ. 27)!!! Αυτή του την απόπειρα (χωρίς ο ίδιος να είναι φιλόλογος) τη δικαιολογεί ως εξής «ένας μόνο τρόπος υπήρχε για να γίνει μια αξιοπρεπής μετάφραση: να αυθαιρετήσουμε, όχι απέναντι στο κείμενο, που έτσι κι αλλιώς δεν ξέρουμε πώς ήταν, αλλά απέναντι στις αυθαιρεσίες των αντιγραφέων.» (σ. 27)
Δε θα προβώ σε καμιά άλλη κριτική. Μπορείτε όμως να διαβάσετε τη γνώμη του καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργη Γιατρομανωλάκη στο Βήμα το 1999 (5)

Αξίζει όμως να διαβάσετε αυτό το «Βίο Αλεξάνδρου του Μακεδόνος και Πράξεις Αυτού» και να απολαύσετε τις απίστευτες περιπέτειες του φοβερού στρατηλάτη. Η διήγηση, ένα συνονθύλευμα πραγματικών ιστορικών γεγονότων, δοξασιών, μύθων, διαλόγων, επιστολών, μελωδικών θρήνων και άλλων απίστευτων ιστοριών είναι πραγματικά καταπληκτική. Ο Αλέξανδρος δεν καταλαμβάνει απλώς την Ασία, αλλά εκστρατεύει και στη δύση, φτάνει στη γη των μακάρων, συναντά Αμαζόνες, τέρατα, ποτάμια που αντί για νερό ρέει άμμος, χώρες δίχως φως ηλίου, φιλοσόφους γυμνοσοφιστές, γίγαντες, σκυλοκέφαλους, ανθρώπους με έξι πόδια και τρία μάτια, μονόποδα ανθρωπάκια με προβατένια ουρά, Ινδούς, Τούρκους, Αρμένιους, Βραχμάνες, κα μύριες άλλες φυλές και φυσικά πετά στους ουρανούς και μπαίνει στα βάθη της θάλασσας με υποβρύχιο!
Κατά τον Λέσκι (6) το μυθιστόρημα αυτό του Αλεξάνδρου μάλλον γράφτηκε τον τρίτο αιώνα μετά Χριστόν και το νόθευσαν κάτω από το όνομα του Καλλισθένη (σ. 1054-5). Έχουν διασωθεί τέσσερις διασκευές στα ελληνικά (α,β,γ και ε) και ακολούθησαν μυριάδες άλλες μεταφράσεις και διασκευές κατά το μεσαίωνα και αργότερα, σε πάμπολλες γλώσσες: λατινικά, γαλλικά, γερμανικά, αγγλικά, αρμενικά, συριακά, αραβικά κτλ. Φυσικά πασίγνωστες είναι οι βυζαντινές και νεοελληνικές διασκευές του μυθιστορήματος, ως φυλλάδα ή ριμάδα πλέον, .(7-11)

Εκτός από το βιβλίο, βλέπετε και τον καταδυόμενο Αλέξανδρο σε μινιατούρα του 1320 από την Histoire du bon roi Alexander, από το ενδιαφέρον άρθρο στα γερμανικά "Der Alexanderroman"
στην ιστοσελίδα
http://www.gibs.info/index.php?id=168

βιβλιογραφία
(1) Pseudo-Callisthenis (1926) Historia Alexandri Magni. Recensio Vetusta.
[edidit Gulielmus Kroll Hamburg: Weidmann

(2) Liddell & Scott (1983). Greek-English Lexicon. Abridged Edition. Oxford: OUP

(3) Arrien, Arriani Anabasis et Indica : Scriptores rerum Alexandri Magni [Roman d'Alexandre], éd. grecque et trad. latine par Jean-Frédéric Dübner & Karl Müller, Paris, 1846 (Scriptorum graecorum bibliotheca, 26) ; repr. Chicago, 1979 (ISBN 0-89005-273-5).

(4) Ψευδοκαλλισθένης (2008). Αλεξάνδρου Βίος. [εισαγωγή απόδοση Αλέξανδρου Μ. Ασωνίτη, επιμέλεια επίμετρο Μαργαρίτα Ζαχαριάδου] Αθήνα: Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, εκτύπωση στο γερμανικό οίκο CPI EBNER & SPIEGEL στο ULM. ISBN 978-960-469-086-2
Το βιβλίο είχε πρωτοεκδοθεί από τον Πατάκη το 1999. ISBN 960-600-803-7

(5) ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ Μέγας Αλέξανδρος και MTV. Ακολουθώντας τη μέθοδο των μεσαιωνικών διασκευαστών ο συγγραφέας Αλέξανδρος Ασωνίτης απέδωσε στα νεοελληνικά το «Αλεξάνδρου Βίος» του Ψευδοκαλλισθένη. ΤΟ ΒΗΜΑ ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ
Το ΒΗΜΑ, 10/04/1999 , Σελ.: S06
http://www.tovima.gr/print_article.php?e=B&f=12545&m=S06&aa=1

(6) Lesky, A. (1985). Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας. Θεσσαλονίκη: Κυριακίδης

(7) (1963) Das Byzantinische Alexandergedicht nach dem codex Marcianus 408
[herausgegeben von Siegfried Reichmann] Meisenheim am Glan: Verlag Anton Hain

(8) [1968) Ιστορία Αλεξάνδρου του Μακεδόνος. Βίος, πόλεμοι και θάνατος αυτού ή η φυλλάδα του Μεγαλέξανδρου. [προλεγόμενα Α. Α. Πάλλη]
Αθήνα: Γαλαξίας

(9) Anonymi Byzantini (1974) Vita Alexandri Regis Macedonum. [primum edidit Jvergen Trumpf] Stuttgart: Teubner

(10) (1977) Η φυλλάδα του Μεγαλέξανδρου. Διήγησις Αλεξάνδρου του Μακεδόνος.
[επιμέλεια Γιώργου Βελουδή] Αθήνα¨Ερμής

(11) Holton, D. (1974) Διήγησις Αλεξάνδρου. The Tale of Alexander. The Rhymed Version. Θεσσαλονίκη: Βυζαντινή και Νεοελληνική Βιβλιοθήκη. (με τη χηρηγία του Ιδρύματος Ford Νέας Υόρκης)

2 σχόλια:

Ορέστης Καρμεντινός είπε...

Προσωπικά το συγκεκριμένο βιβλίο δεν μου άρεσε καθόλου. Γεμάτο με ανατολίτικα στοιχεία, εντελώς γραφικό, ψεύτικο και υπερβολικό.
Εντάξει, μπορεί να είναι πρωτότυπο για την εποχή του αν και πιστεύω πως τον 3 αιώνα μ.Χ θα κυκλοφορούσα διάφορες διηγήσεις σχετικά με τον Αλέξανδρο φανταστικές και μη.
Ειδικά το πρώτο μέρος με τις σκηνές που ο Άμμωνας πλαγιάζιε με την Ολυμπιάδα και ο Νεκτανεβώς μεταμφιέζεται σε Άμμωνα κτλ είναι πραγματικά γελοίες!
Εντάξει καλές οι φανφάρες, φοβερός στρατηλάτης ο Αλέξανδρος αλλά το συγκεκριμένο βιβλίο μόνο παιδάκια του δημοτικού μπορεί να εντυπωσιάσει κατά τ' άλλα κυριολεκτικά μόνο για εγκυκλοπαιδικό ενδιαφέρον μπορεί να το διαβάσει κανείς.

聖諭 είπε...

香格里拉樂園,通霄海水浴場,泰安溫泉,西湖渡假村,木瓜溪,五條港安西府,森林遊樂區,跨海大橋,通梁古榕,二崁古厝,小琉球,社頂自然公園,佳樂水風景區,森林遊樂區,海洋生物博物館,雙流森林,風櫃聽濤,蒔裡海水浴場,飛牛牧場,西湖渡假村,四方牧場,海洋生態教育園區,鯉魚潭,木雕博物館,火車餐廳,華陶窯石蓮園,觀音亭,初鹿牧場,水往上流,小野柳,億載金城,安平古堡,中華民俗村,阿里山,巃頭休閒農場,豐山風景區,瑞里風景區,奮起湖,鎮安宮,赤嵌樓,關仔嶺,走馬瀨農場,三仙台,八仙洞,田寮月世界,佛光山,茂林風景區,西子灣,蓮池潭,海岸公園,頑皮世界,天祥,神秘谷,綠水遊憩區,白楊瀑布,蓮花池,文山溫泉,清水斷崖,鯉魚潭,大禹嶺,黑崎扇菜,東鑫商務旅館,薇閣,少爺旅店,太平山,冬山河親水公園,武荖坑風景區,藝術中心,九曲洞,燕子口